2 Een kennismaking met VluchtelingenWerk Nederland
2.1 Waar staat VluchtelingenWerk Nederland voor?
VluchtelingenWerk Nederland is de onafhankelijke organisatie die de belangen behartigt van vluchtelingen en asielzoekers in Nederland, vanaf het moment van binnenkomst tot en met de integratie in de Nederlandse samenleving. Ons land kan immers niet alleen andere landen aanspreken op het respecteren van mensenrechten, maar moet deze verantwoordelijkheid ook zelf nemen. Deze mensenrechten zijn vastgelegd in tal van internationale verdragen, die VluchtelingenWerk als leidraad neemt voor haar activiteiten. Nederland heeft de plicht vluchtelingen bescherming en een menswaardig bestaan te bieden. Daar maakt VluchtelingenWerk Nederland werk van.
Recht op bescherming VluchtelingenWerk Nederland zet zich met vele vrijwilligers in voor bescherming van asielzoekers en vluchtelingen. Dat gebeurt door het bieden van persoonlijke steun en belangenbehartiging bij hun toelating, opvang en integratie. Bescherming houdt meer in dan alleen de mogelijkheid bieden asiel te zoeken en te krijgen. Het betekent ook het voorkomen dat iemand wordt teruggestuurd, als hij gegronde vrees heeft voor vervolging, of als hij het risico loopt slachtoffer te worden van foltering of een onmenselijke of vernederende behandeling of straf. Bescherming betekent tenslotte ook het bieden van toegang tot de samenleving, en de mogelijkheid om een zelfstandig bestaan op te bouwen.
2.2 Wat doet VluchtelingenWerk Nederland?
VluchtelingenWerk Nederland behartigt de belangen van vluchtelingen en asielzoekers.
Op individueel niveau doen vrijwilligers en betaalde medewerkers van VluchtelingenWerk dat op verschillende manieren.
- Ze begeleiden asielzoekers bij de asielprocedure.
- Ze maken vluchtelingen wegwijs in de gemeente.
- Ze begeleiden vluchtelingen op het inburgeringspad, door bijvoorbeeld te helpen bij de keuzes op het gebied van opleiding, werk, opvoeding, school, etc.
- Ze bemiddelen waar nodig tussen vluchtelingen en instanties.
- En tenslotte geven ze voorlichting over de positie van vluchtelingen en proberen zij vooroordelen bij de bevolking weg te nemen.
De specifieke ondersteuning die VluchtelingenWerk individueel biedt, hangt af van wat voor die persoon op dat moment het meest urgent is.
- De medewerkers van VluchtelingenWerk geven de asielzoeker voorlichting over de asielprocedure. Zij wonen de gesprekken met de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) van het ministerie van Justitie regelmatig bij. Dit doen zij om de vluchteling bij te staan én om zicht te houden op de uitvoeringspraktijk van instanties die betrokken zijn bij de behandeling van het asielverzoek.
- Tijdens de behandeling van de asielaanvraag analyseren medewerkers van VluchtelingenWerk het vluchtverhaal. Op basis van deze informatie adviseren zij de asielzoeker wat hij kan doen om het asielverzoek te onderbouwen, of geven zij aan dat hij geen kans maakt op asiel. Hierbij werken zij samen met de rechtshulpverlener die de asielzoeker bijstaat bij zijn asielverzoek. Daarnaast beantwoorden medewerkers van VluchtelingenWerk allerlei vragen, bijvoorbeeld over gezinshereniging, het opsporen van vermiste familieleden, migratie naar een ander land, terugkeer, gezondheidszorg, onderwijs of werk.
- Wanneer een vluchteling een verblijfsvergunning heeft gekregen, staat hij voor de uitdaging een volwaardige plaats in de Nederlandse samenleving te verwerven. Tot dan toe verbleef hij in een asielzoekerscentrum, maar na statusverlening kan hij een nieuw bestaan opbouwen in een ‘normale’ woning. VluchtelingenWerk helpt hem daarbij op weg. De medewerkers maken de vluchteling wegwijs in de gemeente, geven informatie en advies over zijn rechtspositie en helpen bij het vinden van een baan.
VluchtelingenWerk Nederland zet zich daarnaast in voor collectieve belangenbehartiging van vluchtelingen en asielzoekers. Want vluchtelingen en asielzoekers hebben niet alleen recht op een eerlijke asielprocedure, het gaat er ook om dat zij een volwaardige plaats in de Nederlandse samenleving kunnen innemen. Ze hebben recht op een gelijkwaardige rechtspositie, toegang tot adequate huisvesting, onderwijs, scholing, gezondheidszorg en werk. VluchtelingenWerk bevordert dit door knelpunten in de uitvoering van wet- en regelgeving aan te kaarten, voorstellen te doen voor beter beleid, door te reageren op wetsvoorstellen en door de rechter te vragen om de uitleg van de wetgeving te toetsen, ook in toenemende mate op Europees niveau.
Daarnaast zet VluchtelingenWerk Nederland zich in voor het in stand houden en waar mogelijk vergroten van het maatschappelijk draagvlak voor vluchtelingen en asielzoekers. Zij doet dit door gerichte informatie te geven, publiekscampagnes te voeren en door veelvuldig in de media aandacht te vragen voor haar standpunten. De tienduizenden donateurs die het werk van VluchtelingenWerk steunen bewijzen dat deze standpunten breed gedragen worden.
2.3 Hoe doet VluchtelingenWerk Nederland dat?
VluchtelingenWerk Nederland is een vereniging van mensen. De organisatie draait op de inzet van vrijwilligers en betaalde medewerkers in het hele land, op de steun van donateurs en op de steun van organisaties die zich achter de doelstellingen van de organisatie scharen.
- Lokaal en regionaal Ruim negenduizend vrijwilligers en vele betaalde medewerkers zetten zich dagelijks in voor vluchtelingen en asielzoekers in Nederland. Zij vormen het hart van de Vereniging VluchtelingenWerk Nederland.
- Lokale afdelingen De vrijwilligers werken bij lokale afdelingen van VluchtelingenWerk Nederland, ook wel VluchtelingenWerkgroepen genoemd. Ze variëren van klein (enkele vrijwilligers) tot groot (meer dan dertig betaalde medewerkers en een veelvoud aan onbetaalde medewerkers). Dit fijnmazige net van lokale afdelingen biedt VluchtelingenWerk de mogelijkheid dáár aanwezig te zijn, waar vluchtelingen ons nodig hebben. De organisatie is in nagenoeg alle gemeenten en in alle opvangcentra actief. Daarmee is VluchtelingenWerk Nederland de enige organisatie in Nederland die vluchtelingen in alle stadia van hun verblijf in Nederland bijstaat.
- Regionale afdelingen Het is voor de effectiviteit van het werk belangrijk om regionaal samen te werken. In alle regio’s in Nederland zijn inmiddels samenwerkingsverbanden van lokale stichtingen tot stand gekomen, die in totaal 29 regionale afdelingen van VluchtelingenWerk Nederland vormen.
- Landelijk Het hoogste orgaan van de vereniging is de Verenigingsraad. De leden van de Verenigingsraad zijn afgevaardigden vanuit de regionale afdelingen. Voor de gang van zaken in de vereniging is het bestuur verantwoordelijk.
De afdelingen van VluchtelingenWerk Nederland worden bij hun werk ondersteund door het Landelijk Bureau in Amsterdam. De medewerkers van het Landelijk Bureau voorzien hen van advies en (digitale) informatie, en houden zich bezig met beleidsontwikkeling, publieksvoorlichting, het informeren van de donateurs, het leveren van bijdragen aan de organisatieopbouw en geven trainingen en opleidingen. Soms is dat werk heel zichtbaar, zoals bij een landelijke draagvlakcampagne. Soms is het werk minder zichtbaar. Een lobby bij regering en parlement voor een zorgvuldige asielprocedure bijvoorbeeld, komt niet altijd direct in de openbaarheid.
In Europa Europese regelgeving heeft een steeds grotere invloed op het Nederlandse asielbeleid. Reden voor VluchtelingenWerk Nederland om nauw samen te werken met Europese zusterorganisaties in de Europese Raad voor Vluchtelingen (European Council on Refugees and Exiles – ECRE). Dit is een koepelorganisatie van 74 niet-regeringsgebonden organisaties uit 31 landen, waaronder Nederland. De ECRE zet zich met name in voor humane en rechtvaardige asielprocedures in de Europese Unie en probeert te bevorderen dat vluchtelingen overal goede mogelijkheden voor integratie krijgen.
Daarnaast biedt VluchtelingenWerk Nederland steun aan onafhankelijke organisaties in met name Oost- en Midden-Europa met als doel randvoorwaarden te scheppen voor een effectieve bescherming van vluchtelingen en asielzoekers in die regio. De noodzaak om Europees samen te werken wordt alleen maar groter. De EU breidt uit en het vreemdelingenbeleid wordt steeds meer in Brussel bepaald.
2.4 Inkomsten van VluchtelingenWerk Nederland
Om al dit werk te kunnen doen verwerft VluchtelingenWerk Nederland op een aantal manieren financiële middelen.
VluchtelingenWerk Nederland is één van de organisaties die financiële steun van de Nationale Postcode Loterij (NPL) ontvangt. Die steun is van vitaal belang om op professionele wijze het werk te kunnen verrichten.
De 52.000 donateurs bieden VluchtelingenWerk Nederland niet alleen een financiële basis, maar betekenen ook draagvlak voor ons werk. Daarnaast krijgt de landelijke organisatie structureel subsidie van de ministeries van Justitie en VWS. Het Europees Vluchtelingen Fonds (EVF) en andere fondsen steunen VluchtelingenWerk in diverse specifieke projecten.
De lokale en regionale afdelingen zijn onafhankelijke organisaties, die voor een groot deel hun eigen financiële bronnen hebben. Bijdragen uit de inburgeringsgelden van de gemeenten zijn voor hen de belangrijkste inkomstenbron. De Raden voor de Rechtsbijstand financieren het werk van VluchtelingenWerk in de aanmeld- en opvangcentra, voor zover het de begeleiding van asielzoekers bij de asielprocedure betreft.
Wie is vluchteling?
‘Een vluchteling is iemand die uit gegronde vrees voor vervolging wegens ras, godsdienst, nationaliteit, het behoren tot een bepaalde sociale groep of zijn politieke overtuiging, zich buiten het land bevindt waarvan hij de nationaliteit bezit, en die de bescherming van dat land niet kan, of, uit hoofde van bedoelde vrees, niet wil inroepen.’
Artikel 1(A) lid 2 van het Vluchtelingenverdrag van Genève uit 1951.
Nederland heeft dit verdrag ondertekend.
Sepideh Datoobar,
in 1985 uit Iran gevlucht en sinds januari 2001 bestuurslid van VluchtelingenWerk Nederland: “Sanny en Albert heetten ze, de vrijwilligers van VluchtelingenWerk die mij de eerste maanden van mijn verblijf in Nederland bijstonden. Zij waren mijn eerste kennismaking met Nederland en Nederlanders toen ik ruim 18 jaar geleden hierheen kwam. Ik ben deze twee namen nooit vergeten. Het relatief kortstondige maar intensieve contact met de vrijwilligers van VluchtelingenWerk is van essentieel belang geweest bij mijn zelfbewustwording en daarmee het vergemakkelijken van het zoeken en vinden van mijn levensrichting.”